Het kwetsbare vermogen

Een verkenning naar de werkelijkheid van het zelf

 

De rode draad in dit boek is de evolutionaire ontwikkelingsgang die tot de mens heeft geleid. In de loop van die ontwikkelingsgang neemt de kwetsbaarheid van levende wezens  rechtevenredig toe met hun intelligentie. Met de mens is die kwetsbaarheid dusdanig bepalend geworden voor zijn overlevingskansen dat hij een ‘tweede natuur’ om zich heen heeft moeten bouwen om zich te handhaven – cultuur noemen we dat. Het kwetsbare vermogen van de mens drukt zich dan ook uit in het gezegde: wie niet sterk is moet slim zijn. Het zijn niet de krachtpatsers, maar de slimmeriken die het best overleven. Maar de mens betaalt zijn intelligentie met een hoge prijs die eruit bestaat dat hij zich bewust is van eigen sterfelijkheid. Dit bewustzijn vormt de kern van zijn zelf, dat niet samenvalt met zijn psychosociaal geconditioneerde identiteit en al helemaal niet met zijn biologische determinanten: de genen, de hormonen, de neuronen. Zijn hele leven draait om de opgave hoe betekenis te geven aan een leven dat in het teken staat van de eindigheid.

 

In de loop van zijn geschiedenis heeft de mens op verschillende plaatsen verschillende vormen gevonden om betekenis aan zijn leven te geven. Menig cultuurfilosoof gaat ervan uit dat die verschillende culturele vormen uniek zijn en onderling niet vergelijkbaar. Maar met de toenemende globalisering komen deze vormen met elkaar in botsing en wordt de vraag urgent wat mensen tot elkaar kan brengen. Mijn stelling is dat wat mensen bedreigt hen bindt. Hoe meer wereldwijd de aard van de bedreiging is, des te sterker de noodzaak om tot mondiale samenwerking te komen. De milieucrisis vormt een dergelijke wereldwijde bedreiging voor de mens die hem dwingt over zijn eigen cultuurvormen heen te stappen om tot samenwerking te komen. Om die samenwerking een kans van slagen te geven, zal er een globaal mensbeeld gevormd moeten worden waarin het bewustzijn van de mens geworteld is in het eigenlijke bestaan van het individuele zelf en niet in het oneigenlijke bestaan van de sociale identiteit. In dit boek wordt getracht de contouren van dit mensbeeld aan te brengen.

 

Voor het voorwoord en de samenvatting van het boek klik hier.